ΜΕΓΑΛΗ ΣΤΟΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Στις αρχές του 18ου αιώνα, με την επικράτηση του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, οι τεκτονικές Στοές προέβαλαν αρχές όπως ο κοσμοπολιτισμός, η Ισότητα, η Μόρφωση, ηΑδελφότητα και ο Ανθρωπισμός (Jacob, Exits).

 Οι ιδέες αυτές βρήκαν ιδιαίτερη απήχηση και σε κύκλους γυναικών, οι οποίες επιδίωκαν ενεργό συμμετοχή στη νέα πνευματική πραγματικότητα (Burke).

Στη Γαλλία, ήδη από τη δεκαετία του 1730 εμφανίζονται οι λεγόμενες «Ανδρόγυνες Στοές», ιδρυμένες από άνδρες τέκτονες, στις οποίες συμμετείχαν και γυναίκες.Πρώτο γνωστό παράδειγμα αποτελεί το Ordre de Felicitaires (Burke and Jacob). Αντίθετα, στην Αγγλία επικράτησε σαφώς αποκλειστική στάση.

 Τα Συντάγματα του Anderson (1723) καθιέρωσαν ρητά τον αποκλεισμό των γυναικών, στηριζόμενα τόσο στην παράδοση των μεσαιωνικών συντεχνιών όσο και στην ανδροκρατούμενη κοινωνική δομή της εποχής.

Η πρακτική αυτή, ωστόσο, ερχόταν σε αντίφαση με τη διακηρυγμένη τεκτονική αρχή της Ισότητας.

Παρά τον επίσημο αποκλεισμό, ιστορικές ενδείξεις γυναικείας συμμετοχής εμφανίζονται ήδη από το Χειρόγραφο Regius και το Χειρόγραφο της Υόρκης (1693), όπου αναφέρεται η φράση «hee or shee that is to be made mason», ( αυτός ή αυτή που πρόκειται να γίνει μασόνος),  την οποία ο A.F.A. Woodford θεώρησε αυθεντική, παρά τις προσπάθειες μεταγενέστερων ιστορικών να τη χαρακτηρίσουν ως τυπογραφικό λάθος.

Κατά τον 18ο αιώνα, η κοινωνία αντιμετώπιζε με αυξανόμενο σκεπτικισμό τον αποκλεισμό των γυναικών, γεγονός που αποτυπώνεται σε σατιρικά έργα όπως το The Female Freemason (1737).

Οι δικαιολογίες που προέβαλαν οι Άγγλοι τέκτονες βασίζονταν συχνά σε στερεότυπα, όπως η υποτιθέμενη αδυναμία των γυναικών να τηρούν μυστικά.

 Χαρακτηριστικό είναι το έργο του George Smith (The Use and Abuse of Free-Masonry, 1783), το οποίο επικαλείται ακόμη και βιβλικά παραδείγματα για να δικαιολογήσει τον αποκλεισμό τους.

Επικαλέστηκε τη βιβλική ιστορία του Σαμψών και της Δαλιδά για να υποστηρίξει τον αποκλεισμό των γυναικών, ενώ ταυτόχρονα διακήρυττε τον «σεβασμό» και την «εκτίμηση» των τεκτόνων προς το «ωραίο φύλο».

Η αντίφαση μεταξύ διαφωτιστικών ιδεών και κοινωνικών προκαταλήψεων οδήγησε τελικά στη δημιουργία των Στοών Υιοθεσίας, ως έμμεση απάντηση στις διεκδικήσεις των γυναικών.

Κατά το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα καταγράφονται στην Αγγλία προσπάθειες άμβλυνσης των αντιδράσεων, όπως δημόσιες προσκλήσεις γυναικών σε τεκτονικές εκδηλώσεις και η ίδρυση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, όπως το Royal Cumberland School (1788).

 Παράλληλα, προοδευτικοί τέκτονες υποστήριξαν τη δημιουργία γυναικείων Στοών κατά το γαλλικό πρότυπο.

 Στα τέλη του αιώνα ιδρύθηκαν στην Αγγλία, ορισμένες Στοές Υιοθεσίας ή αμιγώς γυναικείες Στοές, συνήθως μικρής διάρκειας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Στοά Urania (1787).

Η Στοά Urania, ιδρύθηκε στις 21 Μαΐου 1787 στο Bocking του Essex, κατά τον εορτασμό των γενεθλίων της βασίλισσας Charlotte, όπως αναφέρει η General Evening Post. Η Στοά αυτή, αν και αποτελούμενη από γυναίκες χαμηλότερου κοινωνικού και μορφωτικού επιπέδου, υπήρξε η μοναδική οργανωμένη γυναικεία Στοά στην Αγγλία πριν από τον 19ο αιώνα.

 Οι λεγόμενες «Sœurs d’Adoption» παρότι δεν παρείχαν πλήρη Ισότητα, προσέφεραν εμπειρίες και γνώσεις που οδήγησαν, τόσο στη Γαλλία όσο και αργότερα στην Αγγλία, στη δημιουργία αμιγώς γυναικείων Στοών.

Η συμμετοχή των γυναικών στις Στοές Υιοθεσίας αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την κατοχύρωση του Δικαιώματος της Ελευθερίας και για τη συμβολή τους στη διάδοση των Ιδεών του Διαφωτισμού. Οι πρώτες γυναίκες τέκτονες προέρχονταν από υψηλό κοινωνικό και πνευματικό επίπεδο και συμμετείχαν ισότιμα με τους άνδρες στα φιλοσοφικά και πνευματικά σαλόνια της εποχής.

Η «κουλτούρα των σαλονιών», υπό την καθοδήγηση επιφανών γυναικών όπως η Madame de Rambouillet και η Mademoiselle de Scudéry, διευκόλυνε τη φυσική σύνδεση των γυναικών με τον Τεκτονισμό.

Τα τελετουργικά τους, ήδη από το 1761, περιλάμβαναν γυναικείες ονομασίες βαθμών και αξιωμάτων.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα αρχεία της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, τα οποία επέστρεψαν στο Παρίσι το 2000 από τη Μόσχα, μετά την αρπαγή τους από τους Ναζί το 1940. Τα έγγραφα αυτά τεκμηριώνουν τη λειτουργία της γυναικείας Στοάς L’Anglaise στο Μπορντό πριν από το 1746, καθώς και τη μύηση τεσσάρων γυναικών στη Στοά Saint Julien του Brioude το 1747. Οι Στοές αυτές αναφέρονται ως «Sœurs d’Adoption» (Αδελφές Υιοθεσίας).

Στις 10 Ιουνίου 1774 η Grand Orient de France αναγνώρισε επίσημα τις Στοές Υιοθεσίας και θέσπισε σύστημα βαθμών. Από τα αρχεία τους προκύπτει έντονη επιθυμία των γυναικών για μόρφωση, κοινωνική συμμετοχή και διεκδίκηση δικαιωμάτων. Οι ισχυροί δεσμοί φιλίας και η προσήλωση στις αξίες της ελευθερίας και της ισότητας διαμόρφωσαν μια πρώιμη μορφή φεμινιστικής συνείδησης.

Η Γαλλική Επανάσταση και η Ναπολεόντεια περίοδος ανέκοψαν προσωρινά την ανάπτυξη των Στοών Υιοθεσίας, οι οποίες ανασυγκροτήθηκαν το 1798 και γνώρισαν νέα άνθηση υπό προσωπικότητες όπως η Joséphine de Beauharnais.

Ωστόσο, ο Αστικός Κώδικας περιόρισε σημαντικά τη θέση των γυναικών, οδηγώντας σταδιακά σε παρακμή των Στοών κατά τον 19ο αιώνα.

Η αποφασιστικότητα ορισμένων γυναικών οδήγησε σε ιστορικές τομές.

Στις 14 Ιανουαρίου 1882, η Maria Deraismes μυήθηκε στη Στοά Les Libres Penseurs του Pecq. Ακολούθησε, στις 4 Απριλίου 1893, η ίδρυση της Στοάς Le Droit Hu main από τη Maria Deraismes και τον Georges Martin.

Το Διεθνές Μικτό Τάγμα Le Droit Humain θεωρείται η αφετηρία του σύγχρονου Γυναικείου και Μικτού Τεκτονισμού.

Ο Georges Martin (1844–1916), γιατρός και τέκτονας, υπήρξε ο σημαντικότερος θεωρητικός και πρακτικός υποστηρικτής του Μικτού Τεκτονισμού, υποστηρίζοντας ότι η πνευματική και κοινωνική αποστολή του Τεκτονισμού οφείλει να είναι κοινή για άνδρες και γυναίκες.

Η εξέλιξη των Στοών Υιοθεσίας οδήγησε στη γένεση του Μικτού Τεκτονισμού και, ακολούθως, του αμιγώς Γυναικείου Τεκτονισμού.

ΠΗΓΕΣ:

1. Anon, (1791), “Free Masonry for the Ladies”, a copy of this book available in the British Library.
2. Burke,(2000), “Leaving the Enlightenment: Women Freemasons after the Revolution”, Eighteenth-Century Studies 33.2 (2000): 255.
3. Burke, Janet, and Margaret Jacob,(1996), “French Freemasonry, Women, and Feminist Scholarship.” Journal of Modern History
4. Endler, Renate and Elisabeth Schwarze. DieFreimaurerbestände im Geheimen Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz. Frankfurt am Main, Ger.: Peter Lang GmbH, 1994. 16.

5. George Smith,(1783), “The Use and Abuse of Free-Masonry: A Work of the Greatest Utility to the Brethren of the Society, to Mankind in General, and to the Ladies in Particular”, a copy of this book available in the British Library.
6. Róbert Péter, (2014), “Women in Eighteenth-Century English Freemasonry: the First English   Adoption Lodges and their Rituals”, University of Szeged, Hungary
7. Casey R. Huffmire, (2004) “Women and Freemasonry in France and Germany”, Sophie Journal, Volume 1,
8. Grande Loge Féminine de France