ΜΕΓΑΛΗ ΣΤΟΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Υπαρξιακή Σκέψη και Τεκτονικές Αρχές

Οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν θεμελιώδη πυλώνα της ψυχικής ισορροπίας και της κοινωνικής συνοχής.

Παρά την πρωτοφανή δυνατότητα επικοινωνίας που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία, πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι οι άνθρωποι βιώνουν αυξημένα επίπεδα μοναξιάς, συναισθηματικής αποξένωσης και δυσκολίας στη δημιουργία ουσιαστικών δεσμών.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) αναφέρει ότι περίπου 17-21% των νέων (13-29 ετών) αναφέρουν μοναξιά, και ο δείκτης είναι πιο υψηλός σε χώρες με χαμηλότερα εισοδήματα (~24%).

Το παράδοξο αυτό — περισσότερη επικοινωνία, λιγότερη εγγύτητα — επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα της αυθεντικότητας των ανθρώπινων σχέσεων.

Με το παρόν κείμενο επιχειρώ να καταγράψω κάποιες από τις σκέψεις βασισμένες στην εμπειρία μου τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο και να προσεγγίσει τη διάκριση μεταξύ «αληθινών» και «επιφανειακών» ή «ψεύτικων» σχέσεων μέσα από ένα διεπιστημονικό πρίσμα, συνδυάζοντας την υπαρξιακή και ανθρωπιστική ψυχολογία με τη φιλοσοφική σκέψη του Νίκου Καζαντζάκη και τις θεμελιώδεις αξίες του τεκτονισμού.

 Στόχος δεν είναι η ηθικολογία, αλλά η κατανόηση των βαθύτερων μηχανισμών που καθιστούν μια σχέση χώρο συνάντησης ή, αντιθέτως, χώρο φυγής.

Η υπαρξιακή ψυχολογία, όπως διαμορφώθηκε από τον Irvin D. Yalom, τοποθετεί τη σχέση στο κέντρο της ανθρώπινης εμπειρίας. Ο Yalom επισημαίνει ότι, πέρα από την κοινωνική απομόνωση, ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με μια βαθύτερη, υπαρξιακή μοναξιά: το γεγονός ότι κανείς δεν μπορεί να ζήσει ή να πεθάνει αντί για εκείνον. Οι σχέσεις συχνά λειτουργούν ως άμυνες απέναντι σε αυτή τη συνθήκη. Όταν όμως οικοδομούνται αποκλειστικά για να απαλύνουν το άγχος της ύπαρξης, χωρίς αμοιβαιότητα και αλήθεια, μετατρέπονται σε επιφανειακούς δεσμούς που ανακουφίζουν προσωρινά αλλά δεν πραγματώνονται.

Η αυθεντική σχέση, κατά τον Yalom, είναι μια συνάντηση όπου το άτομο εκτίθεται χωρίς την ασφάλεια της μάσκας, αποδεχόμενο την ευαλωτότητά του. Αντίθετα, οι «ψεύτικες» σχέσεις δεν είναι κατ’ ανάγκη ανειλικρινείς εκ προθέσεως· συχνά αποτελούν συμβάσεις αμοιβαίας αποφυγής του βάθους.

Η φιλοσοφική σκέψη του Νίκου Καζαντζάκη προσφέρει μια ιδιαίτερα γόνιμη προοπτική στην ανάλυση των σχέσεων. Στην Ασκητική, ο άνθρωπος καλείται να απορρίψει τις ψευδαισθήσεις που τον καθησυχάζουν και να αναλάβει ακέραια την ευθύνη της ύπαρξής του. Οι σχέσεις που λειτουργούν ως καταφύγια από τον αγώνα, ως μηχανισμοί αποφυγής της αλήθειας, εντάσσονται σε αυτό που ο Καζαντζάκης θα ονόμαζε πνευματική φυγή.

Στο Βίο και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, η σχέση δεν εξιδανικεύεται αλλά απογυμνώνεται από τις κοινωνικές της συμβάσεις. Ο Ζορμπάς ενσαρκώνει τη ριζική αυθεντικότητα, ενώ οι τραγικές σχέσεις του έργου αναδεικνύουν το κόστος της αλήθειας σε έναν κόσμο που συχνά τιμωρεί τη γνησιότητα.

Η καζαντζακική θεώρηση συναντά την υπαρξιακή ψυχολογία στο σημείο όπου η σχέση παύει να είναι χώρος ασφάλειας και γίνεται πεδίο δοκιμασίας, εσωτερικής πάλης και εξύψωσης.

Σε αυτό το σημείο, οι αρχές του τεκτονισμού προσφέρουν ένα συμβολικό αλλά σαφές ηθικό πλαίσιο. Η αδελφοσύνη, η ακεραιότητα και η διαρκής εσωτερική εργασία συγκροτούν μια αντίληψη της σχέσης ως διαδικασίας εξέλιξης και όχι κατανάλωσης.

 Η τεκτονική ζωή  δεν ευνοεί τις πρόχειρες συνδέσεις, αλλά απαιτεί συνέπεια λόγων και πράξεων, ειλικρίνεια και προσωπική ευθύνη — αξίες που ευθυγραμμίζονται με τις ψυχολογικές θεωρίες της αυθεντικότητας.

Σε μια προσπάθεια σύγκλισης της  υπαρξιακής ψυχολογίας, της ανθρωπιστικής σκέψης, της καζαντζακικής φιλοσοφίας και των τεκτονικών αρχών οδηγεί στα παρακάτω κοινά συμπεράσματα:

α) η ποιότητα της σχέσης αντανακλά τις αρχές και τις εσωτερικές στάσεις και αναζητήσεις του ατόμου.

β) Οι αληθινές σχέσεις δεν είναι απαλλαγμένες από σύγκρουση ή πόνο, αλλά χαρακτηρίζονται από ειλικρίνεια, παρουσία, ανάληψη ευθύνης και θετικών προθέσεων

γ) Αντίθετα, οι επιφανειακές σχέσεις λειτουργούν ως προσωρινά υποκατάστατα νοήματος, αδυνατώντας να καλύψουν τις βαθύτερες υπαρξιακές ανάγκες, είναι μικρής διάρκειας και τις περισσότερες φορές έχουν ως κίνητρο κάποιο προσωπικό συμφέρον.

Συμπερασματικά, η διάκριση μεταξύ αληθινών και ψεύτικων σχέσεων δεν αφορά την πρόθεση αλλά το βάθος και, κυρίως, την εσωτερική εργασία που προηγείται κάθε ουσιαστικής σύνδεσης. Οι αληθινές σχέσεις δεν διατηρούνται από μόνες τους· απαιτούν συνεχή καλλιέργεια, αυτοπαρατήρηση και ηθική συνέπεια.

Σε αυτό το σημείο, η τεκτονική παράδοση προσφέρει μια ιδιαίτερα ουσιαστική συμβολή στην δημιουργία αληθινών, αυθεντικών σχέσεων.

Από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις και δεσμεύσεις που απαιτούνται στην τεκτονική ζωή είναι η εσωτερική εργασία, η αυτοβελτίωση και η διαρκής επεξεργασία των προσωπικών κινήτρων. Όσο πιο ακατέργαστος παραμένει ο εσωτερικός κόσμος, τόσο πιο εύθραυστες και επιφανειακές γίνονται και οι εξωτερικές σχέσεις.

Η τεκτονική έννοια της εργασίας πάνω στον εαυτό — της σταδιακής «λάξευσης» του εσωτερικού ανθρώπου — συνδέεται άμεσα με τις ψυχολογικές θεωρίες της αυθεντικότητας. Η ικανότητα για ειλικρινή σχέση προϋποθέτει επίγνωση, αυτοσυγκράτηση και αποδοχή της προσωπικής ευθύνης.

Δεν μπορεί να υπάρξει αληθινή αδελφοσύνη χωρίς αυτογνωσία, αλήθεια, εσωτερική αναζήτηση ούτε σταθερή ανθρώπινη σύνδεση χωρίς ηθική πειθαρχία και συνέπεια.

Σε ένα κόσμο που ευνοεί την ταχύτητα, την εικόνα και την προσωρινότητα η εσωτερική εργασία που πρεσβεύει ο τεκτονισμός λειτουργεί ως αντίβαρο. Δεν υπόσχεται εύκολες σχέσεις αλλά πραγματικές, διαχρονικές και παγκόσμιες που δεν βασίζονται στη χρησιμότητα, το συμφέρον ή την περιέργεια αλλά στην ειλικρίνεια , τη συνεχή εσωτερική αναζήτηση και προσπάθεια εύρεσης του αληθινού εαυτού.