ΜΕΓΑΛΗ ΣΤΟΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

 Μέρος I – Πρόταση 17: “Ο Θεός ενεργεί από μόνους τούς νόμους τής Φύσης Του και χωρίς να αναγκάζεται από κανέναν”.

Το εμβληματικό έργο τού Spinoza “Ηθική”, το έργο τής ζωής του, o πλήρης τίτλος τού οποίου είναι
“Ηθική αποδεδειγμένη με Γεωμετρικό τρόπο” διαρθρώνεται σε 5 Μέρη. Το έργο έχει Γεωμετρική δομή και περιλαμβάνει Αξιώματα, Προτάσεις, Αποδείξεις & Σχόλια.
Στην αρχή κάθε Μέρoυς, εκτός τού τελευταίου, ο Spinoza παραθέτει μια σειρά ορισμών για τους βασικούς όρους τού θέματος που πραγματεύεται. Η τέχνη τού ορισμού είναι κεφαλαιώδους σημασίας καθώς θέτει, ορίζει και διευκρινίζει τις αρχές τής φιλοσοφικής ανάπτυξης.
Κάθε Μέρος έχει τις Προτάσεις του και κάθε Πρόταση έχει την Απόδειξη της και τα σχετικά Σχόλια της.
Ο Spinoza με την “Ηθική” του έχει ως κεντρικό στόχο την απόδειξη, με “Γεωμετρικό” τρόπο, τής Φύσης, τής διάρθρωσης και σύνδεσης των πραγμάτων
(Spinoza“ΗΘΙΚΗ”, Μετάφραση: Ευάγγελος Βανταράκης – Πρόλογος: Γρηγοροπούλου Βασιλική – Εκδόσεις: Εκκρεμές)

•  Από το έργο τού Spinoza, “Περί τής Ελευθερίας τής Σκέψης – Θεολογοπολιτική Πραγματεία”:

“Πράγματι, ακριβώς όπως η μέθοδος στην ερμηνεία τής Φύσης συνίσταται κυρίως σε μια συστηματική έρευνα πάνω στην Φύση και στην συνέχεια, έχοντας συγκεντρώσει βέβαια δεδομένα, συμπεραίνουμε απ’ αυτά τους ορισμούς των φυσικών πραγμάτων”
(Spinoza, OEvres, Tractatus Theologico-Politicus (TTP), σελ. 138-139)

Tι είναι “Παγκόσμιος Ρυθμός & Συμπαντικοί Νόμοι”?

Ετυμολογικά, η λέξη “Ρυθμός” προέρχεται από το ρήμα “ρέω”, υποδηλώνοντας μια συνεχή και ομαλή ροή.

Η λέξη “Παγκόσμιος” μέσα στην φράση “….εναρμονιζόμενοι προς τον Παγκόσμιο Ρυθμό..” δεν δηλώνει την Παγκοσμιότητα με αναφορά στον Πλανήτη Γη, δηλώνει τον Κοσμικό Ρυθμό, αυτόν που “ρέει” σε Ηλιακά Συστήματα και Γαλαξίες, αυτόν που διαπερνά κάθε όν στο Σύμπαν, είναι ο ενυπάρχων Συμπαντικός Ρυθμός.
Στην Φιλοσοφία, την Ηθική, το Δίκαιο, οι Νόμοι τού Σύμπαντος ή Συμπαντικοί Νόμοι αναφέρονται  σε ένα σύστημα Αρχών, θεωρούνται σύμφυτοι με την Ανθρώπινη Φύση και είναι ορθολογικοί και αυτονόητοι. Η Φιλοσοφία αναζητά τις απαντήσεις για τον τρόπο σύνδεσης των Συμπαντικών Νόμων με την ύπαρξη ενός Δημιουργού (Θεού) ή αν απλώς αποκαλύπτουν την εγγενή δομή τού Σύμπαντος.

Είναι οι κανόνες που δεν έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπους, αλλά απλώς περιγράφουν την μη υλική συμπεριφορά τού Σύμπαντος κόσμου. 

 

Και τι είναι “Νόμοι τής Φύσης”?

 Ο όρος “Νόμοι τής Φύσης” αναφέρεται σε θεμελιώδεις αρχές που διέπουν το Σύμπαν και έχουν δύο διαφορετικές όψεις, ανάλογα με την αναφορική κατεύθυνση, δηλαδή αν αφορούν στην Επιστήμη ή την Φιλοσοφία.

 Στις Θετικές Επιστήμες (Φυσική, Χημεία, Βιολογία κ.α), οι Νόμοι τής Φύσης είναι σταθεροί και καθολικοί κανόνες που περιγράφουν πώς λειτουργεί το Σύμπαν. Είναι αντικειμενικοί, αναγκαίοι και καθολικοί.  

• Είναι οι κανόνες που δεν έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπους, αλλά απλώς περιγράφουν την συμπεριφορά τού Σύμπαντος κόσμου. 
  
• Ισχύουν πάντα & παντού και δεν μπορούν να παραβιαστούν. 
  
• Είναι αναφορές λειτουργίας και όχι επιβαλλόμενες επιταγές (όπως οι ανθρώπινοι νόμοι). 
  
• Παραδείγματα: ο Νόμος τής Βαρύτητας, ο Νόμος τής διατήρησης τής Ενέργειας κ.α.

Ο Spinoza, στην “Πραγματεία για την διόρθωση τού νου” (ΠΔΝ, παρ. 99, σελ. 76, 77), αναφέρει:“…Ως εκ τούτου, μπορούμε να δούμε ότι μάς είναι προπαντός αναγκαίο να συνάγουμε προοδευτικά όλες μας τις ιδέες από πράγματα φυσικής τάξεως, ήτοι από όντα πραγματικά, προχωρώντας όσο είναι δυνατόν με την τάξη των αιτιών, δηλαδή από ένα πραγματικό όν σε άλλο πραγματικό όν, και…” δηλ. για να κατανοήσουμε ανώτερες ιδέες θα πρέπει προοδευτικά να εκκινήσουμε από πράγματα φυσικής τάξης και προχωρώντας με την τάξη των αιτιών θα προσεγγίσουμε τις ανώτερες έννοιες.

Θεωρεί βέβαια αναγκαίο  τα “…πράγματα φυσικής τάξεως” να είναι αληθή και αυθεντικά.

Και συνεχίζει “όπως (στην πραγματικότητα) συμβαίνει με όλα όσα υπάρχουν μέσα στη Φύση, όσα πράγματα αλληλεπιδρούν με τα υπόλοιπα θα είναι κατανοητά, και οι αντικειμενικές τους ουσίες επίσης θα παρουσιάζουν τις ίδιες αλληλεπιδράσεις, με την έννοια ότι από αυτές θα παράγονται και άλλες ιδέες, οι οποίες πάλι θα αλληλεπιδρούν με άλλες, και έτσι θα πληθαίνουν τα εργαλεία για παραπέρα πρόοδο”.

Αυτό συνεπώς που απαιτείται για να εκκινήσει η διαδικασία προσέγγισης των ανώτερων ιδεών είναι σύνδεση με μια αρχικά αληθή ιδέα που θα μας συνδέει με την ορθή τάξη τής παραγωγής της από μια άλλη ιδέα κ.ο.κ., δηλαδή θα μας εισάγει σε ένα πλέγμα αληθών ιδεών που είναι ίδιο με το πλέγμα των αιτίων τής φυσικής πραγματικότητας.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο η αληθής ιδέα τού “κύκλου” είναι το σχήμα που διαγράφεται από μια οποιαδήποτε γραμμή της οποίας το ένα άκρο να είναι σταθερό και το άλλο κινητό, καθόσον από αυτόν τον ορισμό μπορούν να παραχθούν αναγκαία όλες οι ιδιότητες του κύκλου, και το ζητούμενο είναι να αποκτήσουμε την ακριβέστερη δυνατή γνώση των επιμέρους πραγμάτων που προκύπτουν από αυτό.

Εάν συνεπώς έχουμε μια αληθή ιδέα, όπως το Γεωμετρικό σχήμα ενός “κύκλου”, μέσω τής νοητικής διαδικασίας τού αποσυμβολισμού ερχόμαστε σε άμεση επαφή με την εγγενή δύναμη τού νου μας και ταυτόχρονα με τη δύναμη τού νοείν τού Θεού, εφόσον αυτή η ιδέα υπάρχει με τον ίδιο τρόπο στον Θεό.

Με αυτό το βήμα μπορούμε να προσεγγίσουμε τάχιστα κάθε ιδέα και την τελειότατη των ιδεών, στην ιδέα τής πηγής και τής απαρχής τής Φύσης, την ιδέα τού τελειότατου Όντος.

Και με αμφίδρομη κίνηση, αυτή η ανώτατη ιδέα, η οποία μας εφοδιάζει με την αναγκαία τάξη και ενότητα των πάντων, ώστε να κατέλθουμε στην γνώση των μεμονωμένων πραγμάτων, ακολουθώντας την τάξη τής φύσης με συγκεκριμένο τρόπο. Συνεπώς, η μέθοδος λειτουργεί αμφίδρομα.

Πώς όμως η γνώση έστω και μίας αρχικής αληθούς ιδέας (όπως αυτή ενός κύκλου) αρκεί για να οδηγήσει σε μια ανώτερη γνώση ή ακόμη και στην ιδέα τού τελειότατου Όντος, από την οποία εν συνεχεία θα συναγάγουμε την γνώση των ουσιών; 

Λειτουργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο και γνωρίζοντας πως η ζωή και η ύλη ακολουθούν τους ίδιους κανόνες – Νόμοι τής Φύσης & Συμπαντικοί Νόμοι – και πως η Γεωμετρία και τα σύμβολα της είναι “αληθείς ιδέες”  έχουμε την απάντηση “πως μπορούμε να βρούμε το Φως που αφυπνίζει την Ανθρώπινη Διάνοια”

 «….μελετώντες την Φύση, παρατηρούντες τα Φαινόμενα, κατερχόμενοι στα βάθη τής Συνειδήσεως και ιδίως εναρμονιζόμενοι προς τον Παγκόσμιο Ρυθμό…”

 Τα “Γεωμετρικά σχήματα” είναι “Φύση” και αποτελούν τις “λέξεις” με τις οποίες μιλά το Σύμπαν, “ρέουν” μέσα σε αυτό, συνδέοντας Μαθηματικά και Φιλοσοφία. 

Τα Γεωμετρικά σχήματα χρησιμεύουν ως η αόρατη αρχιτεκτονική τού φυσικού κόσμου, υπαγορεύοντας την δομή των πάντων, από το μικρότερο σωματίδιο ύλης έως τους Γαλαξίες και το Πολυσύμπαν (Many-Worlds Interpretation – MWI) τής Κβαντομηχανικής.

Τα Γεωμετρικά σύμβολα στην Φιλοσοφία αποδίδουν φιλοσοφικές έννοιες μέσω σχημάτων (π.χ., Πλάτωνας), συνδέοντας την ύλη με την ιδέα, με βασικά σύμβολα τα Πλατωνικά στερεά (κύβος, πυραμίδα, κ.λπ.) που εκφράζουν στοιχεία και κοσμική τάξη, ενώ η Γεωμετρική Φιλοσοφία αναπτύχθηκε και από φιλοσόφους όπως ο Καρτέσιος και βεβαίως ο Spinoza, χρησιμοποιώντας την Γεωμετρική μέθοδο για λογικά συμπεράσματα και κατανόηση του σύμπαντος.

Τα Γεωμετρικά σύμβολα είναι τα εργαλεία τής Τεκτονικής ανοικοδόμησης

 Συνεχίζει ο Spinoza στην “Πραγματεία για την διόρθωση τού νου”:

“Η μέθοδος είναι άμεση και ακαριαία, καθώς “δεν είναι τίποτε άλλο” παρά η αναστοχαστική γνώση, η ιδέα της ιδέας. Kαι καθώς δεν υπάρχει ιδέα μίας ιδέας παρά μόνο αν υπάρξει πρώτα ιδέα, γι’ αυτόν τον λόγο δεν πρόκειται να υπάρξει Μέθοδος παρά μόνον αν υπάρξει πρώτα ιδέα» (ΠΔΝ, 41).

Και επανέρχεται ο Τεκτονισμός ως εφαρμοσμένη Φιλοσοφία και υπό το πρίσμα τής Μεθόδου τού Spinoza. Ακολουθεί το πρότυπο:

 

 “….πως μπορούμε να βρούμε το Φως που αφυπνίζει την Ανθρώπινη Διάνοια?

«…μελετώντες την Φύση & τους Νόμους της, παρατηρούντες τα Φαινόμενα, αποσυμβολίζοντας, κατερχόμενοι στα βάθη τής Συνειδήσεως και ιδίως εναρμονιζόμενοι προς τον Παγκόσμιο Ρυθμό…”

 

Βιβλιογραφία

• ΣΠΙΝΟΖΑ “ΗΘΙΚΗ”, Μετάφραση: Ευάγγελος Βανταράκης, Εκδόσεις: Εκκρεμές
• ΜΕΓΑΛΗ ΣΤΟΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ  “Τυπικό εις 1ον” – Αθήνα 2024
• BARUCH SPINOZA, “Περί τής Ελευθερίας τής Σκέψης σε ένα Ελεύθερο Κράτος” – Εισαγωγή: Γεράσιμος Βώκος – Μετάφραση: Επαμεινώνδας Βαμβούλης & Άρης Στυλιανού – Εκδόσεις: Άγρα
• Σπινόζα, “Πραγματεία για τη διόρθωση τού νου», Μετάφραση: Β. Γρηγοροπούλου, Εκδόσεις: Πόλις, Αθήνα 2000.
• Wayne I. Boucher, επιμ., Spinoza: Συζητήσεις του δέκατου όγδοου και δέκατου ένατου αιώνα, 6 τόμοι (Μπρίστολ: Thoemmes Press, 1999)
• THE ETHICS AND OTHER WORKS – Benedict de Spinoza – EDITED AND TRANSLATED BY Edwin Curley, PRINCETON UNIVERSITY PRESS
• SPINOZA – THE FOUR ESSAYS, BY LAND, KUNO FISCHER, J. VAN VLOTEN AND ERNEST RENAN – EDITED BY PROFESSOR KNIQHT  ST. ANDREWS – WILLIAMS AND NORGATE, 14, HENRIETTA STREET, COVENT GARDEN, LONDON- AND 20, SOUTH FREDERICK STREET, EDINBURGH – 1882
• ΚΑΡΛ ΓΙΑΣΠΕΡΣ, “ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ” – Εισαγωγή, Μετάφραση Σχόλια: Χρήστου Μαλεβίτση – Εκδόσεις ΔΩΔΩΝΗ, Φιλοθέη 1968
• ΓΟΥΔΕΛΗ ΚΥΡΙΑΚΗ Επίκουρη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Πατρών “Εισαγωγή στη φιλοσοφία του Σπινόζα” 
• Κ.Δ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗΣ “ΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΘΝΣΕΙΣ” – Εκδόσεις: ΠΑΠΑΔΗΜΑ – Αθήνα 1973